Dodano: 13.03.2025

Marzec – miesiąc świadomości endometriozy

Endometrioza to przewlekła, często bolesna choroba ginekologiczna, która dotyka miliony kobiet na całym świecie. Mimo że jej objawy mogą być bardzo uciążliwe i znacząco obniżać jakość życia, diagnoza często jest opóźniona nawet o kilka lat. W niniejszym artykule przedstawiamy przyczyny, objawy, metody diagnozowania oraz sposoby leczenia tej przypadłości.

Czym jest endometrioza?

Endometrioza polega na nieprawidłowym rozroście tkanki endometrium (błony śluzowej macicy) poza jamą macicy. Najczęściej zmiany endometrialne pojawiają się na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, ale mogą występować także w odległych narządach, takich jak płuca czy jelita. Tkanka ta, podobnie jak endometrium w macicy, ulega cyklicznym zmianom hormonalnym, co powoduje jej złuszczanie i krwawienie. Problem w tym, że krew nie ma możliwości swobodnego odpływu, co prowadzi do stanów zapalnych, blizn i zrostów. [1]

Objawy endometriozy

Najczęstszym objawem endometriozy jest silny ból w okolicach miednicy, zwłaszcza podczas menstruacji (choć nie wyłącznie), oraz niepłodność. Wśród innych objawów wymienia się również dyspareunię (czyli bolesne współżycie), nieregularne miesiączki, ból podczas oddawania moczu i wypróżnień, przewlekłym zmęczeniem i osłabieniem. [1]

Ze względu na te niespecyficzne i zróżnicowane objawy bólowe, endometrioza jest zwykle diagnozowana dość późno. [1]

Przyczyny endometriozy

Przyczyny endometriozy nie są do końca poznane. Istnieje zatem kilka teorii tłumaczących jej powstawanie, m.in.:

• Czynniki genetyczne – kobiety, których matki lub siostry chorowały na endometriozę, mają większe ryzyko zachorowania [2]
• Dysfunkcje układu odpornościowego – osłabiona odporność może nie eliminować nieprawidłowo rozwijających się komórek endometrium [3]
• Teoria wstecznej menstruacji – jedna z wczesnych teorii, zakładająca, że krew menstruacyjna cofa się przez jajowody do jamy otrzewnej. Ta krew zawiera żywe komórki endometrium (błony śluzowej macicy), które mogą wszczepiać się w narządy miednicy, a następnie rosnąć i funkcjonować podobnie jak tkanka maciczna. [2]

Należy podkreślić, że środowisko naukowe aktywnie analizuje możliwe przyczyny choroby, nie wyklucza się zatem czynników środowiskowych, takich jak dieta nie włączającej właściwych wartości odżywczych, ekspozycja na toksyny, ale i zaburzenia hormonalne (których podłoże jest też bardzo różnorodne).

Diagnostyka

Diagnoza endometriozy bywa skomplikowana, ponieważ objawy mogą przypominać inne schorzenia, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS) czy zapalenie pęcherza moczowego [1]. Podstawowe metody diagnostyczne obejmują:

• Wywiad lekarski i badanie ginekologiczne – lekarz może wyczuć nieprawidłowości w obrębie miednicy. [1]
• USG przezpochwowe – pozwala ocenić obecność torbieli endometrialnych na jajnikach. [1]
• Rezonans magnetyczny (MRI) – dokładniejsza metoda obrazowania. [1]
• Laparoskopia – precyzyjna metoda, pozwalająca na oglądanie i pobranie próbek tkanki do badań histopatologicznych.[1]

Metody leczenia

Leczenie endometriozy zależy od stopnia zaawansowania choroby, nasilenia objawów i planów prokreacyjnych pacjentki. Wyróżnia się następujące metody terapii: leczenie farmakologiczne (niesteroidowe leki przeciwzapalne lub terapia hormonalna [1]) oraz leczenie chirurgiczne (przede wszystkim laparoskopia, a w skrajnych przypadkach – histerektomia [1,4]). Do metod leczenia zalicza się także dietę przeciwzapalną: objawy może złagodzić np. ograniczenie spożycia cukru i przetworzonej żywności, których konsumpcja znacząco osłabia układy pokarmowy oraz odpornościowy, ale także odpowiedni dobór witamin, który w lżejszych przypadkach może wpływać na poprawę pracy układu hormonalnego.

Jak w przypadku każdej choroby przewlekłej, cenne jest wsparcie psychologa albo psychiatry.

Endometrioza a płodność

Endometrioza jest uznawana za jedną z głównych przyczyn niepłodności u kobiet. Zmiany zapalne i blizny mogą utrudniać owulację oraz blokować jajowody. Niektóre pacjentki wymagają leczenia wspomaganego rozrodu, np. in vitro (IVF), aby zwiększyć szanse na ciążę. [1]

Podsumowanie

Endometrioza to choroba, która może znacząco obniżyć jakość życia kobiet. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie mogą pomóc w kontrolowaniu objawów i poprawie komfortu życia. Należy zwiększać świadomość na temat tej choroby i zachęcać kobiety do regularnych wizyt u ginekologa. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza, tym większa szansa na skuteczne leczenie i ograniczenie powikłań.

Źródła:

[1] E. Barcz, Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu endometriozy

[2] E. Rolla, Endometriosis: advances and controversies in classification, pathogenesis, diagnosis, and treatment

[3] V. V. Chopyak, H. D. Koval, A. M. Havrylyuk, K. A. Lishchuk-Yakymovych, H. A. Potomkina, M. K. Kurpisz Immunopathogenesis of endometriosis – a novel look at an old problem