Dr n. farm. Marek Malinowski

Dehydroepiandrosteron, określany skrótem DHEA, to jeden z naturalnych hormonów steroidowych wytwarzanych w rytmie dobowym (zwłaszcza w godzinach porannych) przez nadnercza, a ściślej przez ich korę (warstwę siatkową). Kora nadnerczy posiada trzy warstwy, a każda z nich jest źródłem innego rodzaju hormonu. Produkowane przez nią są: mineralokortykoidy, glikokortykoidy oraz androgeny nadnerczowe. DHEA jest androgenem nadnerczowym wytwarzanym przez zdrowego człowieka w ilości 30–39 mg na dobę. Ponadto pewna jego ilość syntetyzowana jest także przez jądra i jajniki.

Zmiany w organizmie

Postępujące w miarę starzenia się nieuniknione zmiany metaboliczne zachodzące w organizmie, mające znaczący wpływ na jakość życia, skutkują wieloma niekorzystnymi zmianami dla tzw. dobrostanu fizycznego i psychicznego – w tym istotnymi z punktu widzenia niedoborów hormonalnych. Stopniowo u obu płci dochodzi do obniżania wydzielania hormonu wzrostu oraz do osłabienia aktywności nadnerczy, które wydzielają coraz mniej dehydroepiandrosteronu (DHEA).

Badania naukowe wykazały, że 90-letni człowiek wytwarza zaledwie 5 proc. ilości DHEA w stosunku do człowieka 35-letniego. Spadek ten następuje stopniowo i jest nasilany schorzeniami wieku podeszłego, m.in. chorobami układu krążenia, niedoborami immunologicznymi czy cukrzycą.

Ważną metodą wspomagania organizmu jest terapia związana z uzupełnieniem obniżającego się wraz z wiekiem poziomu wartości hormonalnych. W przypadku tej istotnej kwestii farmaceuta mógłby wstępnie zarekomendować pacjentowi apteki oznaczenie laboratoryjne poziomu hormonów w ustroju, a w sytuacji tego wymagającej czy wskazanej zaproponować uzupełnienie poziomu DHEA.

Niski poziom DHEA

DHEA, wytwarzany w sposób naturalny w ustroju, ulega przemianom metabolicznym do innych związków: hormonów estrogenowych (estradiol i estron) oraz androgenowych (testosteron), wykazując aktywność wobec różnorodnych obszarów organizmu. U kobiet wywieranie wpływu estrogenowego dotyczy przede wszystkim układu moczowo–płciowego oraz kostnego (osteoporoza). Wpływ androgenowy objawia się aktywnością w obszarze układu nerwowego, regulując m.in. sprawność psychiczną, intelektualną, zdolności poznawcze, pamięć i koncentrację oraz jakość snu. Zmniejsza ponadto tendencję do odkładania tkanki tłuszczowej (u kobiet) oraz poprawia libido i potencję (u mężczyzn).

Zaburzenia naturalnych możliwości utrzymywania przez organizm właściwego poziomu DHEA są niebezpieczne, a jego niedobór może przyczyniać się do występowania wielu niekorzystnych zmian. Najistotniejsze to:

  • niezadowalające funkcjonowanie układu nerwowego – najmniej groźne jest zbyt często pojawiające się zmęczenie bądź znużenie, które jednak mogą skutkować trudnościami w zapamiętywaniu (duże stężenie DHEA stwierdzono w hipokampie, co wskazuje na udział tego neuroprzekaźnika w procesach pamięciowych); znacznie poważniejszymi niekorzystnymi zmianami są depresja oraz stopniowy zanik możliwości poznawczych aż do pierwszych symptomów schorzeń neurodegeneracyjnych (choroby Alzheimera czy Parkinsona), a także objawy schizofrenii,
  • niewłaściwe funkcjonowanie układu odpornościowego,
  • pojawianie się chorób wieku podeszłego i ich następstw, takich jak dysfunkcje układu sercowo–naczyniowego, miażdżyca, otyłość,
  • niekorzystny lipidogram (niewłaściwy poziom trójglicerydów oraz lipidów we krwi) – szczególnie zachwiane są prawidłowe proporcje pomiędzy HDL (zbyt niski poziom) a LDL (zbyt wysoki poziom),
  • nadmierna proliferacja mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych, odkładanie się płytek krwi, powstawanie tzw. blaszki miażdżycowej, co jest niebezpieczne zwłaszcza w obrębie naczyń wieńcowych,
  • wzrost ryzyka złamań kości – szczególnie u kobiet (zmniejszające się wraz z wiekiem ochronne działanie endrogenne DHEA wpływające na gęstość tkanki kostnej), zmiany libido,
  • nieskuteczna ochrona skóry (wpływ na czynność gruczołów łojowych – groźba trądziku, łojotoku, upośledzenie jędrności powłoki skóry, zwłaszcza twarzy, niekorzystne zmiany w owłosieniu, a także powstawanie rozstępów),
  • zmiany hormonalne, powiązane ze zubożaniem organizmu w DHEA, zwiększające tendencję do odkładania się tkanki tłuszczowej – które są także istotne dla kobiet.

Ponadto u chorych, przewlekle leczonych przeciwzapalnymi dawkami glikokortykoidów, produkcja i wydzielanie DHEA z kory nadnerczy mogą być w znacznym stopniu upośledzone przez podawany lek. Wyrównywanie niedoborów DHEA może przeciwdziałać niektórym z niepożądanych efektów glikokortykoidów.

Dawkowanie DHEA

Preparaty uzupełniające poziom DHEA w ustroju należy przyjmować raz na dobę, zgodnie z naturalnym rytmem jego wydzielania – czyli najlepiej rano. Lek należy przyjmować wraz z posiłkiem. Zalecana początkowa jednorazowa dawka dobowa dla kobiet wynosi 5 mg, dla mężczyzn 10 mg. Początkową dawkę leku należy stopniowo zwiększać (o 5 do 10 mg co 2 tygodnie).

Maksymalna dawka dobowa DHEA zalecana kobietom wynosi 25 mg, mężczyznom 50 mg.

Ważne wskazówki dla farmaceutów – aptekarzy

Leki zawierające DHEA pacjent winien przyjmować systematycznie, mając na uwadze fakt, że efekt działania nie jest natychmiastowy. Należy o tym pamiętać podczas doradztwa farmaceutycznego w aptece. Są one przeznaczone do długotrwałego stosowania, a nie do krótkiej i szybkiej kuracji. W przypadku konieczności stosowania dawek większych niż 25 mg na dobę u kobiet i 50 mg na dobę u mężczyzn, pacjentowi należy wskazać konieczność regularnego oznaczania poziomu DHEA w osoczu, a także odpowiednio częstego wykonywanie badań lekarskich.

Obecna sytuacja rynkowa aptek jak również korzystających z ich usług pacjentów w sposób szczególny promuje tzw. suplementy diety, które z definicji mają wyłącznie uzupełniać niedobory diety – a nie leczyć. Dlatego niezmiernie istotne jest zrozumienie i docenienie roli leków wydawanych przez apteki zarówno z preskrypcji lekarskiej (Rx), jak i dostępnych bez recepty (OTC), ponieważ ich znaczenie dla organizmu jest niepodważalne, a profil bezpieczeństwa dokładnie poznany. Leki zawierające DHEA znajdują się w grupie leków zarejestrowanych wydawanych bez recepty. Jest to gwarantem ich właściwej jakości i skuteczności działania przy jednoczesnej ułatwionej dostępności dla pacjenta.

Artykuł ukazał się w „Gazecie Farmaceutycznej”, marzec 2019.

autor
Dr n. farm. Marek Malinowski

Tematy: DHEA , hormony , układ nerwowy

Polecamy także

Złoto Azteków - dynia

Wzmacnia układ odpornościowy, przeciwdziała nowotworom i chorobom krążenia, usprawnia spalanie tłuszczu, łagodzi objawy choroby nerek, działa uspokajająco i…

6 porad na jesień 2019

  1. Zaszczep się przeciw grypie Nie czekaj, aż twoich najbliższych dopad­nie grypa. Jeśli nie macie przeciwwskazań, postaraj…

Miłość jest w życiu najważniejsza

W październiku Katarzyna Żak będzie świętować wydanie nowej płyty. Tym razem tylko o… miłości. Wszystkie teksty są autorstwa…

Jak wesprzeć układ oddechowy u dziecka jesienią?

Infekcja dróg oddechowych to ciężki okres dla malucha. Temperatura, bóle gardła, katar, nieprzespane noce… Każdy rodzic chce tego…

Niezbędnik grzybiarza

Grzyby nie mają żadnej wartości odżywczej, są tylko smaczne – jeszcze do niedawna krążyła o nich taka marna…

Spadek melatoniny u osób starszych i problemy ze snem

Trudniej nam zasnąć przy jej niedoborach, w nocy częściej się budzimy, krócej śpimy. W efekcie czujemy się zmęczeni…

Prostata – męski gruczoł

Przez całą młodość panowie nawet nie mają świadomości jej istnienia. Bo dobrze działa. Niestety, koło pięćdziesiątki zaczyna nieprzyjemnie…

Witaminy – jesienni superbohaterowie

Kichamy, kaszlemy… Jak co roku. Mówimy sobie: „W końcu to jesień!”. Ale tak nie musi być! Tym bardziej, że coraz więcej osób ciężko znosi zakażenia górnych dróg oddechowych. Na pomoc przychodzą witaminy D, E i A.

Radosna i błyskotliwa!

  DHEA wpływa na dobry nastrój i zmniejsza uczucie przewlekłego zmęczenia. Jego pełna nazwa to dehydroepian­drosteron. Ale lekarze…

Idealny jesienny dzień

  O tym, czy zbliżające się jesienne dni spędzimy w dobrym nastroju, pełni werwy i energii, czy też…

Kamica nerkowa – cichy wróg

Jak zachować nerki w dobrym zdrowiu? Czy wystarczy przestrzegać diety, by nie mieć problemów z „kamieniami”? Są jednym…

Profilaktyka AMD - jak dieta wpływa na narząd wzroku

Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) powoduje uszkodzenie siatkówki oka i jest związane z wiekiem. Można je ograniczyć. Dowiedz się jak!

Z psem na plażę

Wyjazd na wakacje to radość dla całej rodziny. Wyjazd z czworonogim pupilem to radość podwójna. By wypadł doskonale,…

Gazpacho i tarator – chłodne zupy na gorące dni

Znajdują się w menu każdego kraju, w którym doskwierają upały. O czym mowa? O chłodnikach!

Tai chi, czyli pakiet antystresowy

50 % pracujących deklaruje, że doświadcza w pracy nadmiernego stresu. Tai chi to sposób, aby się go pozbyć.

6 porad na lato

Zabrać rowery czy wypożyczyć? W miejscach, w których spędzamy urlopy, wypożyczalnie działają niemal na każdym rogu. Oferowany tam…

Jestem stworzona do rozmów z ludźmi

O tym, jak żyć w harmonii z sobą samą, co sprawia, że jest szczęśliwa, i dlaczego tęskni za…